Conduta suicida na Colômbia (2016–2025): análise multivariante de determinantes de risco, perfis de vulnerabilidade e iniquidades territoriais

Autores

  • Emilia María Polo Carrillo Institución Universitaria Mayor de Cartagena image/svg+xml
  • John Jairo Jurado Coronel Institución Universitaria Mayor de Cartagena image/svg+xml
  • Virginia Elisa Acevedo Echavez Institución Universitaria Mayor de Cartagena image/svg+xml
  • Fernando Parra López Institución Universitaria Mayor de Cartagena image/svg+xml

DOI:

https://doi.org/10.29327/270098.19.2-14

Palavras-chave:

conduta suicida, análise multivariante, SIVIGILA, determinantes sociais, Colômbia

Resumo

De 2016 a 2024, o Sistema de Vigilância em Saúde Pública da Colômbia (SIVIGILA) registrou cerca de 259 mil tentativas de suicídio. Com a inclusão da estimativa projetada para 2025, esse número alcança aproximadamente 297 mil tentativas. Em 2023, a taxa chegou a 78,3 tentativas por 100 mil habitantes, o maior valor registrado na série de vigilância, representando um aumento acumulado de 132,3% em relação a 2016. Este estudo reconstrói essa série por meio de um desenho multivariante, utilizando análise de correspondência múltipla (ACM), regressão logística binária e agrupamento k-means, com base em registros de acesso aberto do Instituto Nacional de Saúde, do DANE e do SISPRO, sem acesso a microdados identificados. Os resultados mostram que o comportamento suicida na Colômbia não constitui um fenômeno homogêneo, mas está estreitamente relacionado ao sexo, à idade, à condição socioeconômica e ao território. As mulheres representaram entre 63% e 65% do total de tentativas notificadas ao longo da série, enquanto os homens concentraram 78% das mortes por suicídio. A faixa etária de 15 a 29 anos concentrou mais de 60% dos casos. A análise multivariante identificou cinco perfis de risco distintos e mostrou que a presença simultânea de um plano suicida, depressão não tratada e tentativa anterior de suicídio está associada a um risco que não apresenta comportamento aditivo. De forma geral, os achados indicam que as políticas públicas voltadas à prevenção do comportamento suicida devem considerar as características dos diferentes perfis de risco e dos contextos territoriais, superando abordagens de caráter universalista.

Downloads

Os dados de download ainda não estão disponíveis.

Biografia do Autor

  • Emilia María Polo Carrillo, Institución Universitaria Mayor de Cartagena

    Institución Universitaria Mayor de Cartagena, Facultad de Administración y Turismo, Grupo de Investigación de Turismo, Administración y Comercio, Cartagena, Bolívar, Colombia.

    Doctoranda en Proyectos. Profesora investigadora de la Facultad de Administración y Turismo.

  • John Jairo Jurado Coronel, Institución Universitaria Mayor de Cartagena

    Institución Universitaria Mayor de Cartagena, Facultad de Administración y Turismo, Grupo de Investigación Formativa de la Facultad de Administración y Turismo, Cartagena, Bolívar, Colombia.

    Magíster en Dirección Estratégica. Profesor investigador de la Facultad de Administración y Turismo.

  • Virginia Elisa Acevedo Echavez, Institución Universitaria Mayor de Cartagena

    Institución Universitaria Mayor de Cartagena, Facultad de Administración y Turismo, Grupo de Investigación Formativa de la Facultad de Administración y Turismo, Cartagena, Bolívar, Colombia.

    Doctoranda en Proyectos. Profesora investigadora de la Facultad de Administración y Turismo.

  • Fernando Parra López, Institución Universitaria Mayor de Cartagena

    Institución Universitaria Mayor de Cartagena, Facultad de Arquitectura e Ingeniería, Grupo de Investigación de la Facultad de Arquitectura e Ingeniería, Cartagena, Bolívar, Colombia.

    Magíster en Comunicaciones. Profesor investigador de la Facultad de Arquitectura e Ingeniería. 

Referências

COLOMBIA. Ministerio de Salud y Protección Social. Boletín de Salud Mental: conducta suicida. Bogotá: Minsalud, 2018a. Disponível em: https://www.minsalud.gov.co/sites/rid/Lists/BibliotecaDigital/RIDE/VS/PP/ENT/boletin-conducta-suicida.pdf. Acesso em: 15 jan. 2025.

COLOMBIA. Ministerio de Salud y Protección Social. Resolución 4886 de 2018: por la cual se adopta la Política Nacional de Salud Mental. Bogotá: Minsalud, 2018b.

DANE – DEPARTAMENTO ADMINISTRATIVO NACIONAL DE ESTADÍSTICA. Estadísticas vitales: defunciones no fetales por causas externas 2018-2021. Bogotá: DANE, 2022. Disponível em: https://www.dane.gov.co. Acesso em: 10 fev. 2025.

DÍAZ PACHECO, M. J.; FLÓREZ OJEDA, G.; ATENCIA VERGARA, L. V.; RICARDO, D. M.; ORJUELA GONZÁLEZ, L. I.; ANDRADE-CARRILLO, R. Caracterización del suicidio en el departamento de Córdoba (Colombia), período 2015-2020. Revista Colombiana de Psiquiatría, Bogotá, v. 49, n. 3, 2020. DOI: https://doi.org/10.1016/j.rcp.2020.06.007.

GUTIÉRREZ-MARTÍNEZ, M. I. et al. Estudio transversal de reportes de intento de suicidio en Colombia durante la pandemia del COVID-19. Revista de Salud Pública, Bogotá, v. 25, n. 4, 2023. DOI: https://doi.org/10.15446/rsap.v25n4.108263.

INS – INSTITUTO NACIONAL DE SALUD. Informe de Evento: intento de suicidio 2021. Bogotá: INS, Subdirección de Vigilancia y Control en Salud Pública, 2021.

INS – INSTITUTO NACIONAL DE SALUD. Informe de Evento: intento de suicidio 2022. Bogotá: INS, Subdirección de Vigilancia y Control en Salud Pública, 2022.

INS – INSTITUTO NACIONAL DE SALUD. Informe de Evento: intento de suicidio 2023. Bogotá: INS, Subdirección de Vigilancia y Control en Salud Pública, 2023.

INS – INSTITUTO NACIONAL DE SALUD. Informe de Evento: intento de suicidio 2024. Bogotá: INS, Subdirección de Vigilancia y Control en Salud Pública, 2024.

JOINER, T. E. Why people die by suicide. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2005.

OPS – ORGANIZACIÓN PANAMERICANA DE LA SALUD. Mortalidad por suicidio en la Región de las Américas: informe regional 2015-2019. Washington, D.C.: OPS/OMS, 2021.

POLO CARRILLO, E. M.; BRU PORTO, C. A.; BELTRÁN BADEL, H. Y.; MARTÍNEZ BERNETT, O. Estudio sociodemográfico del suicidio en Latinoamérica y Colombia año 2023. Ciencia Latina Revista Científica Multidisciplinar, [s. l.], v. 7, n. 5, p. 10883-10899, 2023. DOI: https://doi.org/10.37811/cl_rcm.v7i5.13154.

UNICEF. Estado Mundial de la Infancia 2021: En mi mente: promover, proteger y cuidar la salud mental de la infancia. Nueva York: UNICEF, 2021.

Publicado

29/09/2026

Edição

Seção

Artigos PDF

Como Citar

Conduta suicida na Colômbia (2016–2025): análise multivariante de determinantes de risco, perfis de vulnerabilidade e iniquidades territoriais. (2026). Revista ESMAT, 18(2), 1-20. https://doi.org/10.29327/270098.19.2-14